İlk karşılaşmada zihin aynı anda çok sayıda bilgiyi işlemeye çalışıyor. Karşımızdaki kişinin yüzü, mimikleri, ses tonu, söyledikleri ve içinde bulunduğumuz ortam dikkatimizin önemli bir bölümünü kaplıyor. İsim ise bütün bu bilgilerin arasında daha kolay geri plana düşebiliyor.
Üstelik beyin, yüzleri hatırlama konusunda isimlere kıyasla oldukça başarılı.
Beyinde yüzlerin işlenmesiyle ilişkilendirilen özel bir bölge bulunuyor. “Fusiform face area” olarak adlandırılan bu bölge, yüzleri tanıma süreçlerinde rol oynuyor. Bu nedenle yıllar önce karşılaştığımız birini yüzünden tanımamız mümkünken, ismini hatırlamak çok daha zor olabiliyor.
Bunun nedenlerinden biri de isimlerin çoğu zaman herhangi bir anlam taşımayan sözcükler olması. Bir insanın yüzü, saçları, kıyafetleri veya mimikleri görsel ipuçları sunarken, “Ahmet”, “Ayşe” ya da başka bir isim tek başına böyle bir ipucu vermiyor.
Bu nedenle kişiyle ilgili pek çok ayrıntıyı hatırlarken yalnızca ismin akla gelmemesi şaşırtıcı değil.
Dedikodunun da etiği var: Sınır nerede başlıyor?
Günlük yaşamda karşılaştığımız bilgi ve sorumlulukların fazlalığı da bu durumu etkileyebiliyor. Çalışma belleğinin kapasitesi sınırlı olduğu için beyin, karşılaştığı bilgileri işlerken bazılarını diğerlerinden daha önemli görüyor.
Özellikle stresli, yoğun veya dikkat gerektiren dönemlerde isim gibi ayrıntıların gözden kaçması daha sık yaşanabiliyor. İlk tanışma anında kişinin söylediklerine veya sosyal etkileşime odaklanmak, ismin zihinde yeterince güçlü biçimde yerleşmemesine neden olabiliyor.
Dolayısıyla birinin ismini birkaç saniye sonra hatırlayamamak, o kişiyi önemsemediğiniz anlamına gelmeyebilir.
Bazen isim tamamen kaybolmuş gibi görünse de aslında hafızada bulunuyor olabilir. Kişinin kim olduğunu, yüzünü veya onunla ilgili başka ayrıntıları hatırlayıp ismini bir türlü söyleyememek bunun örneklerinden biri.
Nörobilimde “anomia” olarak adlandırılan durumlarda kişi bildiği bir kelimeyi, özellikle de bir ismi, geçici olarak hatırlamakta zorlanabiliyor.
Yani zihninizde birinin yüzü beliriyor, onunla nerede tanıştığınızı biliyor olabiliyor ve hatta ismin ilk harfini hatırlayabiliyorsunuz; ancak kelime bir türlü ortaya çıkmayabiliyor.
Bu nedenle isim unutmak her zaman kabalık, ilgisizlik veya kötü hafıza anlamına gelmiyor. Bazen beynin, ilk karşılaşmada hangi bilgiyi öncelikli olarak işleyeceğine dair yaptığı seçimlerden biri sadece isimleri geri plana atmak oluyor.