TikTok'ta genç bir kadın, göz altındaki koyu halkaları, solgun cildini ve kolay kırılan saçlarını göstererek "Sizde de ferritin yüzü var mı?" diye soruyor. Öncesini ve sonrasını gösteren fotoğraflar da paylaşan içerik üreticisi, görünümündeki bu değişiklikleri demir düzeylerine bağlıyor.
TikTok ve Instagram'da, vücutta demir depolayan bir protein olan ferritinin düşük olmasının yüzde gözle görülür izler bırakabileceğini öne süren video ve paylaşımların sayısı artıyor. Bu video da onlardan biri.
Kullanıcılar; soluk ya da gri görünen cilt, göz altındaki koyu halkalar, kuru veya çatlamış dudaklar, saç dökülmesi ve güçsüz tırnaklar gibi belirtileri sıralıyor. Bazıları da görünüşlerinde çarpıcı farklılıklar olduğunu söyledikleri portre fotoğraflarını paylaşıyor.
"Ferritin yüzü" ifadesi sosyal medyada geniş çapta yayılırken, bu konudaki videolar milyonlarca kez izleniyor.
Ancak doktorlar, yalnızca dış görünüşe bakılarak demir eksikliği tanısı konulamayacağını söylüyor.
İngiltere'den aile hekimi Dr. Aziza Sesay, "'Ferritin yüzü' tıbbi bir tanı değil" diyor ve ekliyor:
"Ancak vücutta bir şeyler olduğuna dair bir ipucu olabilir."
Sesay, BBC'ye yaptığı açıklamada solgun cilt, saç dökülmesi veya kolay kırılan tırnakların demir eksikliğine eşlik edebileceğini, fakat başka rahatsızlıkların da belirtisi olabileceğini söylüyor.
Ferritin düzeyi, vücudunuzdaki demir depolarının durumunu gösterir. Hemoglobin ise alyuvarlarda bulunan ve oksijen taşıyan proteindir. Hemoglobin düşük olduğunda kan yeterince oksijen taşıyamaz. Bu durum anemi, yani kansızlık olarak bilinir.
Ancak demir depoları, kansızlık gelişmeden önce de tükenebilir. Bu da bir kişinin kansızlığı olmasa bile demir eksikliği yaşayabileceği ve buna bağlı belirtiler gösterebileceği anlamına gelir.
Hematoloji uzmanı Dr. Drew Provan, "Depolanmış demiriniz kalmamıştır ama hemoglobin düzeyinizi koruyorsunuzdur. Aradaki asıl fark bu" diyor.
Bir diğer hematoloji uzmanı Dr. Sue Pavord ise demir eksikliğinin kadınlarda yaygın olduğunu ve çoğu zaman tanı konulmadığını söylüyor.
İngiliz Gastroenteroloji Derneği'nin kılavuzuna göre, ferritin düzeyinin litre başına 15 mikrogramın altında olması demir depolarının tükendiğini, 30 mikrogramın altında olması ise genellikle depoların azaldığını gösteriyor.
Instagram ve TikTok'ta @marvluceskin kullanıcı adıyla saç dökülmesi hakkında paylaşımlar yapan 32 yaşındaki Lucy M, "ferritin yüzü" ifadesinin kendisinde fark ettiği değişiklikleri tarif ediyor gibi geldiğini söylüyor.
Lucy, 2021'de kalp çarpıntısı, yorgunluk ve saç dökülmesi yaşamaya başladı. Kan testlerinin normal olduğu söylendi ve kendisine yaygın anksiyete bozukluğu tanısı konuldu. Ancak daha sonra yapılan bir testte ferritin düzeyinin litre başına 12 mikrogram olduğu görüldü.
Lucy, o dönemde cildinin "gri" göründüğünü, saçlarının da matlaştığını ve kolay kırılır hale geldiğini anlatıyor.
Ferritin düzeyinin düşük olduğu dönemdeki fotoğraflarıyla, düzeyi yeniden yükseldikten sonra çekilen fotoğraflarını BBC ile paylaştı. Hem nasıl hissettiği hem de nasıl göründüğü açısından iki dönem arasında "geceyle gündüz kadar fark" olduğunu söylüyor.
"Ferritin yüzü" hakkındaki videolar, izleyicileri genellikle göz altındaki koyu halkalar ve solgun ciltten kuru dudaklara, seyrekleşen saçlara ve kolay kırılan tırnaklara kadar çeşitli fiziksel belirtileri bir arada aramaya ve kendi görünümleriyle karşılaştırmaya teşvik ediyor.
Bir içerik üreticisi, kameraya işaret ederek "Çirkin değilsiniz, ferritininiz düşük" diyor.
Dr. Drew Provan ise bir kişinin yüzüne bakarak ferritin düzeyini belirlemenin "imkânsız" olduğunu söylüyor.
Belirgin derecede kansızlığı olan kişilerin solgun görünebileceğini, yorgunluğun da göz altındaki koyu halkalara katkıda bulunabileceğini açıklıyor. Ancak bu görsel belirtilerin "öznel ve güvenilmez" olduğunu vurguluyor.
Sesay da koyu tenli kişilerde cilt rengindeki değişikliklerin daha az belirgin olabileceğini ekliyor. Bu nedenle, özellikle internette tarif edilen belirtileri arayan biri demir eksikliğini gözden kaçırabilir.
Doktorlara göre, bir kişinin yaşadığı belirtiler ve kendisini nasıl hissettiği, dış görünüşünden daha yararlı bilgiler sunuyor.
Provan ve Sesay, kan testlerinin yalnızca demir eksikliğini doğrulamak için değil, nedenini belirlemek ve tedaviye yön vermek için de önemli olduğunu söylüyor.
Her iki doktor da tedavinin, demir eksikliğinin altında yatan nedeni de ele alması gerektiğini belirtiyor.
Yoğun adet kanamaları, beslenmeyle yeterince demir alınmaması, mide ve bağırsak sistemindeki kan kayıpları ve bağırsaklardan demir emilimiyle ilgili sorunlar demir eksikliğine yol açabiliyor.
Demir eksikliği genellikle ağızdan alınan demir ilaçlarıyla tedavi ediliyor.
Dr. Sue Pavord, demir tabletlerinin aç karnına, tercihen sabah ilk iş olarak alınmasının en iyisi olduğunu söylüyor.
Demir emilimini azaltabildikleri için tabletlerin alındığı saatlere yakın çay veya kahve içilmemesini öneriyor.
Demir; et, fasulye, mercimek, yeşil yapraklı sebzeler ve demirle zenginleştirilmiş kahvaltılık tahıllar gibi gıdalardan da doğal olarak alınabiliyor.
Tanı konulmadan demir takviyesi kullanmak zararlı olabilir.
Kişinin kendi kendini tedavi etmeye çalışması, altta yatan bir sorunun araştırılmasını da geciktirebilir.
Lucy ise sosyal medyanın yine de kadınların belirtilerini daha ciddiye almasına yardımcı olduğunu ve bazılarının bir şeylerin yolunda gitmediğini hissettiklerinde soru sorma cesareti bulmasını sağladığını söylüyor.
"'Aman Allah'ım, bu tam da benim yaşadığım şey' diyen o kadar çok kadın var ki" diyor. Doktor olmadığını ve paylaşımlarında kendi deneyimini anlattığını da ekliyor.
Lucy'ye göre bunu yapmak, kadınlara kendi sağlıklarıyla ilgili ihtiyaçlarını dile getirebilmeleri için bilgi vererek onları güçlendiriyor.
Sesay ise sosyal medyayı "iki ucu keskin bir kılıç" olarak tanımlıyor: İnsanları yardım almaya teşvik edebiliyor, ancak kısa bir videodan yola çıkarak kendilerine yanlış tanı koymalarına da yol açabiliyor.
Lucy'ye göre asıl yararlı olan, dış görünüşünüzden kendinize tanı koymak değil; bir şeylerin yolunda gitmediğini fark etmek ve ne zaman soru sormanız gerektiğini bilmek.
Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.
