Kaynak, EPA/shutterstock
Perşembe günü borsalarda trilyonlarca dolarlık piyasa değerini silen büyük satış dalgasının ardından, yapay zeka ve teknoloji şirketlerinin hisseleri yeniden yükselişe geçti.
ABD'de 5 Kasım Perşembe günü başlayan, cuma günü Asya ve Avrupa piyasalarına da yayılan sert düşüşün ardından, teknoloji hisselerinin ağırlıkta olduğu Nasdaq endeksi güne yükselişle başladı.
Yatırımcıların teknoloji hisselerini satmasının nedenlerinden biri, Demokratların ara seçimlerdeki zaferinin yapay zekanın gelişimini yavaşlatacağı endişesiydi.
Ancak 6 Kasım Cuma sabahı açıklanan son ABD istihdam verileri, Amerikan piyasalarındaki karmaşık tabloya yeni bir boyut ekledi. Eylül ayında ekonomiye beklentilerin üzerinde, 165 bin yeni istihdam eklendi.
Nasdaq Bileşik Endeksi yüzde 1,23 yükselişle açıldı ve işlemlerin ilk saatlerinde yükselmeyi sürdürerek Perşembe günkü yüzde 5,5'lik kaybının bir kısmını telafi etti.
Teknoloji sektörü dışında, ABD'nin halka açık en büyük şirketlerini bünyesinde barındıran S&P 500 endeksi de güne hafif yükselişle başlarken, Dow Jones Sanayi Endeksi açılışta bir miktar geriledi.
Perşembe günü ağır kayıplar yaşayan şirketlerin hisseleri de ilk işlemlerde toparlanmaya başladı.
Hisseleri perşembe günü yüzde 9'dan fazla düşen ve piyasa değerinden yüz milyarlarca dolar kaybeden Nvidia, cuma gününe yüzde 6'nın üzerinde yükselişle başladı.
Perşembe günkü sert satışlardan etkilenen SpaceX ve Tesla hisseleri de farklı oranlarda toparlandı. SpaceX hisseleri yüzde 7'den fazla, Tesla hisseleri ise yaklaşık yüzde 3 yükseldi.
Piyasalardaki dalgalanmalar, Demokratların ara seçimlerde elde ettiği büyük zaferin ardından yaşanıyor.
Çok sayıda Demokrat aday, seçim kampanyasında yapay zeka ve veri merkezlerine yönelik yeni kurallar ve düzenlemeler getirilmesini savundu.
Parti, seçimlerde Kongre'nin her iki kanadında da çoğunluğu elde etti. Ayrıca yapay zeka veri merkezlerini çekmek için rekabet eden bazı eyaletlerdeki kritik yarışları da kazandı.
ABD Başkanı Donald Trump ise Cuma günü, "süper zeka" olarak adlandırdığı teknolojiye desteğini yineledi. Trump, "bunların getirdiği zenginliklere hayır demenin" ancak "akılsız bir yönetimin" işi olacağını söyledi.
Bununla birlikte, yapay zekaya harcanan devasa paraların karşılığının alınıp alınamayacağına ilişkin kaygılar da var.
ABD piyasalarında işlem yapan yatırımcılar, ara seçimlerin etkileri ve yapay zeka hisselerindeki sert düşüşün yanı sıra son istihdam verilerini de değerlendirecek.
Bu veriler beklentilerden güçlü geldi. ABD'de işverenler Ekim ayında 165 bin yeni istihdam yarattı. Bu sayı, aylık ortalama artışın oldukça üzerinde ve analistlerin beklentisinin iki katından fazla.
İşsiz olan ancak aktif olarak iş arayan kişileri kapsayan işsizlik oranı ise Eylül ayındaki yüzde 4,2'den hafif bir düşüşle yüzde 4,1'e geriledi.
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS), işsizlik oranının Mart ayından bu yana yüzde 4,1 ile yüzde 4,3 arasındaki dar aralıkta seyrettiğini bildirdi.
İstihdam artışına, 70 bin yeni iş yaratan profesyonel hizmetler ve iş hizmetleri sektörü öncülük etti. Sağlık sektöründe 42 bin yeni istihdam sağlandı. Ulaştırma ve depolama ile imalat sektörlerinde de istihdam arttı.
Yatırım şirketi Premier Miton'ın yatırım direktörü Neil Birrell, piyasalardaki hareketlilik nedeniyle istihdam verileri ikinci planda kalmış gibi görünse de bu rakamların önemini koruduğunu söyledi.
Birrell, "ABD ekonomisi güçlü bir tempoda ilerliyor. Bu da piyasaların şu anda kaygı duyduğu risklerin, reel ekonomi açısından korkulduğu kadar büyük olmayabileceği anlamına gelebilir" dedi.
Ağırlıkla teknoloji hisselerinin bulunduğu ABD merkezli Nasdaq bileşik endeksi 5 Kasım'ı yüzde 5,5'in üzerinde değer kaybıyla kapattı.
Dow Jones verilerine göre bu oran yaklaşık 2,5 trilyon dolara (yaklaşık 125 trilyon lira) denk ediyor.
Başka önemli ABD hisse endekslerinde de 2025'ten bu yana en büyük düşüşler yaşandı.
Asya'daki teknoloji borsaları da çakıldı.
Japonya'nın Nikkei 225 endeksi ve Güney Kore'nin Kospi endeksi günü yaklaşık yüzde 6 kayıpla kapattı.
SK Hynix çip şirketi yüzde 10 değer kaybederken Samsung hisselerinin değeri de yüzde 6'dan fazla azaldı.
Çip üretiminde dünya lideri olan Tayvan'ın borsası da 2001'den bu yana en büyük haftalık kaybını yaşadı.
Yatırımcıların piyasadan çıkışları Avrupa piyasalarını da vurdu.
İngiltere'nin FTSE 100 ve Almanya'nın Dax endeksleri yüzde 1,5 düştü. Fransa'nın Cac 40 endeksi de yüzde 1,1 değer kaybetti.
Infineon adlı üreticinin hisseleri yüzde 8,5 değer kaybetti, teknoloji üreticisi ASML'in hisse değerleri ise yüzde 6,5 düştü.
ABD merkezli küresel finans şirketi Jefferies'de hisse stratejisi uzmanı olarak çalışan Jane Gibbons, Reuters haber ajansına yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:
"Perşembe günü yaşanan satışları yapay zeka yatırımı, politikalar ve enflasyona dair endişelerin birleşmesinden oluşan bir tepki olarak görüyoruz, tamamen sıfırlanma olarak değil."
ABD hisse senedi piyasasındaki oynaklık ve değişiklikleri takip eden ve "Korku endeksi" olarak da bilinen CBOE Volatilite Endeksi, 5 Kasım'da 19 ayın en büyük artışını kaydetti. 6 Kasım'da ise kısmen düştü.
Teknoloji devi Nvidia ise Ocak 2025'ten bu yana en büyük değer kaybını yaşadı.
AMD, Intel, Broadcom ve Micron Technology gibi çip üreticilerinde de yüzde 5 ile yüzde 8,3 arası kayıplar kaydedildi.
Kaynak, Michael Nagle/Bloomberg/Getty Images
Reuters'ın aktardığına göre Iren ve Applied Digital adlı veri merkezi firmaları, CoreWeave ve Nebius gibi bulut hizmet sağlayıcıları ve GE Vernova ve Constellation Energy gibi yapay zeka teçhizatı sağlayıcıları ağır kayıplar yaşayan şirketler arasında yer aldı.
İngiltere merkezli Wealth Club yatırım platformunun kıdemli yatırım strateji uzmanı olan Susannah Streeter, BBC'ye yaptığı değerlendirmede "büyük endişeler biraraya geldi" dedi:
"Tam da yatırımcıların [yapay zeka sektörüne] yapılan dev yatırımların karşılığı hakkında aşırı endişeli olduğu bir dönemde veri merkezi inşaatlarının yavaşlaması bekleniyor. Bunun [yapay zeka] patlamasını destekleyen yatırımları azaltma riski var."
Streeter'a göre bu piyasa şoku, yapay zeka ticaretinin sona ereceği anlamına gelmiyor.
Uzman, bundan sonra yapay zeka sektöründe en büyük modeli geliştiren ya da en fazla veri merkezi yapan şirketlerin değil, "Yapay zekayı gerçek dünyada çalıştırmayı başarabilen" şirketlerin kazanacağını söylüyor.
Teknoloji piyasalarındaki düşüş, ABD'de 3 Kasım'da gerçekleştirilen ve Demokratların zaferiyle sonuçlanan ara seçimlerden sonra hızlandı.
Bazı Demokrat adaylar seçim kampanyalarında yapay zeka geliştirme süreçlerini yavaşlatmayı taahhüt etmişti.
ABD'de veri merkezi yatırımlarının yoğun olduğu Michigan ve Teksas gibi eyaletlerde bu adayların kazanması, yapay zeka yatırımlarının yavaşlayabileceği endişelerini tetikledi.
BBC'nin teknoloji ve yapay zeka editörü Zoe Kleinman, konuya dair yaptığı değerlendirmede şu ifadeleri kullandı:
"Yapay zeka konusunda söyleme uzun süredir teknoloji patronları ve yatırımcıları hakimdi, ancak bu hafta söz hakkı ABD halkına geçti ve çok farklı bir mesaj verdiler: Yapay zekanın özgürlük devri bitti."
Seçimlerde büyük hezimete uğrayan ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medyadan yaptığı paylaşımda "Kendinizden başka kimseyi suçlayamazsınız" diyerek Demokrat rakiplerini eleştirdi.
Trump, "Borsa, seçim sonuçları yüzünden tarihinin en kötü günlerinden birini geçirdi" ifadelerini kullandı.
Kaynak, Allen J. Schaben/Los Angeles Times/Getty Images
StoneX adlı finans şirketinde kıdemli piyasa analisti olarak çalışan Fiona Cincotta, BBC Radio 4 Today programına verdiği demeçte mevcut düşüşün Demokratların kontrolündeki bir Kongre döneminde yapay zekanın nasıl ilerleyeceğine dair bir "yeniden değerlendirme" olduğunu söyledi.
Cincotta ayrıca şu ifadeleri kullandı:
"Yapay zeka veri merkezlerinin inşa edilmesinin planlandığı eyaletlerin çoğunu artık Demokratlar kontrol ediyor, halktan gelen tepkiler nedeniyle bunların çoğu muhtemelen inşa edilmeyecek.
"Burada, sahada yaşananların artık piyasalara da yansıdığına dair bir görüş var."
Yapay zeka şirketlerine yapılan "dev sermaye yatırımlarının" halihazırda piyasalarda endişeye yol açtığını hatırlatan Cincotta, ABD ara seçimlerinin "bardağı taşıran son damla" olduğunu söyledi.
Uzmana göre veri merkezi inşaatlarının azalması teknoloji şirketlerinin büyümesinin yavaşlamasına neden olabilir.
